Pokolenie Z, czyli ludzie urodzeni w latach 1995–2012, bywa przedstawiane w mediach w dość jednoznaczny sposób. Wystarczy zajrzeć do komentarzy pod tekstem Business Insidera zatytułowanym „Młodzi mają gdzieś pracę po godzinach i w weekendy. Dodatkowy wysiłek się nie opłaca”, aby zobaczyć falę opinii o rzekomej „roszczeniowości” i „leniwości” młodych. Narracja jest prosta: pokolenie wygodnickich, które nie chce ciężko pracować.
Ale czy to naprawdę pełny obraz? Spójrzmy na generację Z z zupełnie innej perspektywy. To przecież pokolenie, które doświadczało dorastania, usamodzielniania się i pierwszych kroków na rynku pracy w warunkach najwyższej inflacji od trzech dekad. W 2022–2023 roku wskaźnik inflacji CPI przekraczał 17%, a w lutym 2023 roku sięgnął rekordowego poziomu 18,4%.
Młodzi uczyli się ekonomii nie z wykładów, ale z paragonów. Badania NBP pokazują, że 64% Polaków w wieku 18–26 lat deklaruje konieczność aktywnego „polowania na promocje”, by dopiąć budżet. To pokolenie, które rozumie spadek siły nabywczej pieniądza, bo widziało, jak za 100 złotych można kupić coraz mniej, a koszyki sklepowe są coraz lżejsze. Inflacja stała się ich niechcianym, ale realnym nauczycielem.
Inflacja nauczycielem życia
Wzrost cen uderzał najmocniej w podstawowe dobra, tłuszcze podrożały w 2022 roku o 47,2%, produkty sypkie o 27,4%, a karmy dla zwierząt i pieluchy dla dzieci o 25,9%. To towary, które znajdują się w codziennych koszykach zakupowych, szczególnie młodych rodzin i osób dopiero rozpoczynających dorosłe życie. Wielu studentów i absolwentów zaczęło szukać sposobów na ochronę swoich budżetów. Popularność zdobyły aplikacje oszczędnościowe, śledzące wydatki i wyszukujące promocje. Pojawiła się wręcz nowa higiena finansowa, skrupulatne liczenie kosztów, odkładanie nawet drobnych kwot i poszukiwanie alternatywnych źródeł dochodu. Dużą popularność zyskały, planery, a jakże online, za pomocą, których zarobioną pensję można rozłożyć na czynniki pierwsze
Ulga dla młodych – realna pomoc czy złudne bezpieczeństwo?
Teoretycznie młodzi na rynku pracy są chronieni. Obowiązuje ich ulga podatkowa- patrz: brak PIT do 26. roku życia, obejmująca m.in. umowę zlecenie, praktyki absolwenckie czy staże uczniowskie. Brzmi dobrze, ale rzeczywistość bywa bardziej skomplikowana. Co z osobami zatrudnianymi w sektorze start-upów, które często wymagają elastyczniejszych form współpracy? Co z tymi, którzy zderzają się z koniecznością przejścia na działalność gospodarczą, by w ogóle dostać ofertę?
Rosnące płace minimalne, czyli miecz obosieczny
Z jednej strony, rosnąca płaca minimalna jest sukcesem. Jeszcze w 2019 roku młodzi na umowie zlecenie otrzymywali 14,70 zł brutto za godzinę. W 2025 roku stawka ta wzrosła do 30,80 zł. To ponad dwukrotny wzrost w ciągu sześciu lat. Polscy przedsiębiorcy nie byli na ten wzrost przygotowany. Jednocześnie koszty pracy dla firm także wzrosły dramatycznie. Dla pracodawców oznacza to konieczność szukania oszczędności, a te najczęściej sprowadzają się do przerzucania odpowiedzialności na pracowników. Popularne stało się zatrudnianie młodych specjalistów, doradców, informatyków, księgowych, na umowy B2B. Formalnie są oni „przedsiębiorcami”, ale w praktyce tracą ochronę socjalną, stabilność i prostotę rozliczeń. Podobny problem dotyka umów zlecenia. Coraz częściej pracodawcy obniżają wymiar godzin z pełnych etatów do kilku godzin tygodniowo.
Nie oceniaj, spójrz z drugiej strony
Pokolenie Z to nie „leniwi i roszczeniowi” – to raczej najlepiej wyedukowani w praktyce młodzi konsumenci i pracownicy, którzy ekonomię poznali szybciej i boleśniej niż ktokolwiek przed nimi. Inflacja, zmienność podatków, niepewność rynku pracy i presja wysokich kosztów życia sprawiły, że dorosłość zaczęli od lekcji finansowej dyscypliny. Paradoksalnie, to doświadczenie może okazać się ich siłą. Być może właśnie z tych „leniwych i wygodnickich” wyrośnie najbardziej przedsiębiorcze i świadome ekonomicznie w historii przedsiębiorczej Polski? Zobaczymy, czas pokaże.
Michał F.
