Ministerstwo Finansów ogłosiło projekt, który wzbudza spore emocje zarówno wśród konsumentów, jak i przedsiębiorców. Od 1 stycznia 2026 roku wzrosną nie tylko stawki akcyzy na alkohol, ale również opłata cukrowa. Rząd uzasadnia zmiany troską o zdrowie publiczne, walką z otyłością i koniecznością dostosowania cen do rosnącej siły nabywczej Polaków.
Dotychczas obowiązywała tak zwana mapa akcyzowa, zgodnie z którą stawki miały rosnąć stopniowo, w tempie 5 procent rocznie. Tym razem jednak Ministerstwo Finansów zapowiedziało znacznie bardziej zdecydowane działania. Już od 2026 roku akcyza na alkohol wzrośnie o 15 procent w stosunku do poziomu z 2025 roku, a rok później, czyli od stycznia 2027, czeka nas kolejna podwyżka w wysokości 10 procent. Zmiany obejmą wszystkie najpopularniejsze rodzaje alkoholu – w tym alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane oraz wyroby pośrednie.
Wyższa akcyza, czyli o ile realnie zdrożeje alkohol?
Według szacunków branży spirytusowej podwyżka akcyzy o 15 procent przełoży się na wzrost ceny butelki wódki 40-procentowej o około cztery złote. Warto przypomnieć, że już teraz podatek akcyzowy stanowi około 60 procent ceny tego rodzaju alkoholu, co oznacza, że konsumenci płacą głównie podatek, a nie za sam produkt. W połączeniu z rosnącymi kosztami energii, transportu, surowców oraz wynagrodzeń, efektem może być jeszcze większy skok cen, który uderzy zarówno w klientów detalicznych, jak i w restauracje oraz bary.
Podwyżka opłaty cukrowej
Podobne emocje wzbudza również zapowiedź podniesienia opłaty cukrowej. Ta danina została wprowadzona kilka lat temu jako sposób na walkę z otyłością i zmniejszenie spożycia napojów z wysoką zawartością cukru. Obecnie jej wysokość wynosi 0,50 zł za każdy litr napoju zawierającego do pięciu gramów cukru na 100 mililitrów, plus dodatkowe 0,05 zł za każdy gram powyżej tej wartości. Dodatkowo producenci muszą doliczać 0,10 zł za napoje zawierające kofeinę lub taurynę, a łączna wysokość opłaty nie może przekroczyć 1,20 zł za litr.
Ministerstwo Finansów uznało jednak, że obecne stawki są zbyt niskie, aby faktycznie ograniczyć spożycie słodkich napojów. Od stycznia 2026 roku opłata stała ma wzrosnąć z 0,50 zł do 0,70 zł, a zmienna część z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram cukru powyżej pięciu gramów na 100 mililitrów. Jeszcze większe zmiany dotyczą napojów z dodatkiem kofeiny i tauryny – w tym przypadku dodatkowa opłata wzrośnie aż dziesięciokrotnie, z 0,10 zł do 1 zł za litr. Zmieni się również maksymalny limit całej opłaty, który zostanie podniesiony z 1,20 zł do 1,80 zł za litr.
W praktyce oznacza to, że napoje energetyczne czy popularne słodkie gazowane produkty mogą zdrożeć nawet o kilkadziesiąt procent. Najmocniej odczują to osoby, które regularnie kupują słodkie napoje, a także młodzież, która najczęściej sięga po energetyki.
Dlaczego rząd podnosi opłatę cukrową?
Ministerstwo Finansów tłumaczy, że chodzi przede wszystkim o zdrowie publiczne. Polska znajduje się w czołówce państw europejskich pod względem tempa wzrostu otyłości, a dodatkowe koszty leczenia chorób związanych z nadwagą i cukrzycą są ogromnym obciążeniem dla budżetu państwa. Podniesienie opłaty cukrowej ma więc działać jak mechanizm zniechęcający – skoro napoje słodzone staną się droższe, konsumenci mają częściej sięgać po wodę lub mniej kaloryczne alternatywy.
Nie brakuje jednak głosów krytycznych. Część ekspertów wskazuje, że podwyżki tego rodzaju danin nie zawsze prowadzą do zmiany nawyków żywieniowych, a często uderzają przede wszystkim w osoby o niższych dochodach. Z kolei przedsiębiorcy obawiają się spadku sprzedaży i problemów finansowych, szczególnie wśród mniejszych producentów napojów.
Co to oznacza dla konsumentów i rynku?
Łączny efekt zmian będzie odczuwalny w niemal każdym portfelu. Alkohol i słodkie napoje to produkty masowo kupowane przez Polaków, a wzrost cen na obu frontach w jednym momencie oznacza realne zwiększenie kosztów życia. Z jednej strony rząd zyska dodatkowe miliardy złotych z podatków, które mają wspierać budżet i finansować m.in. ochronę zdrowia, z drugiej jednak strony istnieje ryzyko wzrostu inflacji oraz pojawienia się większej liczby tańszych, nielegalnych produktów na rynku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Od kiedy obowiązują nowe stawki?
Wyższa akcyza i opłaty cukrowe wejdą w życie od 1 stycznia 2026 roku. Kolejna podwyżka akcyzy o 10 procent nastąpi rok później, w 2027 roku.
O ile zdrożeje alkohol?
Według szacunków cena butelki wódki 40-procentowej może wzrosnąć o około cztery złote tylko z powodu wyższej akcyzy. Do tego należy doliczyć inflację i rosnące koszty produkcji.
Jak bardzo podrożeją słodkie napoje?
W zależności od zawartości cukru i dodatków cena napojów może wzrosnąć nawet o 1,80 zł za litr. Najmocniej podwyżki odczują napoje energetyczne.
Dlaczego rząd zdecydował się na podwyżki?
Oficjalnym powodem jest troska o zdrowie Polaków, ograniczenie spożycia alkoholu i cukru oraz dodatkowe dochody do budżetu państwa.
Czy można spodziewać się spadku sprzedaży?
Tak, branża przewiduje spadek sprzedaży legalnych produktów i obawia się wzrostu szarej strefy, szczególnie w przypadku alkoholu.
Michał F.
